Ad­vie­zen Afdeling advisering over wets­voor­stel­len die qua­ran­tai­ne­plicht en test­be­wij­zen in­tro­du­ce­ren

20 april 2021

De Afdeling advisering heeft twee adviezen gegeven over wetsvoorstellen voor diverse coronamaatregelen. Het gaat om het wetsvoorstel dat de invoering van testbewijzen regelt en het wetsvoorstel dat een quarantaineplicht invoert voor mensen die naar Nederland reizen. De wetsvoorstellen zijn op 16 april bij de Tweede Kamer ingediend.

De wetsvoorstellen betreffen een wijziging van hoofdstuk Va van de Wet publieke gezondheid (Wpg) . In dit tijdelijke hoofdstuk in de Wpg is de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 gecodificeerd.

Advies over wetsvoorstel testbewijzen

De regering introduceert met dit wetsvoorstel de mogelijkheid om testbewijzen in te zetten bij het tegengaan van de verspreiding van het coronavirus. Zo maakt het voorstel ‘Tijdelijke wet testbewijzen covid-19’ (Kamerstukken II, 2020/21, 35 807, nr. 2) het mogelijk om van burgers een negatieve testuitslag te eisen om toegang te krijgen tot bepaalde voorzieningen, zoals horeca en cultuur. Het is de bedoeling om testbewijzen geleidelijk in te zetten, waarbij de minister delen van sectoren kan aanwijzen waar een testbewijsplicht gaat gelden. De Afdeling advisering vraagt zich af welke selectiecriteria daarvoor zullen worden gehanteerd en stelt daarover diverse vragen. Verder kan de minister een vaccinatiebewijs gelijkstellen aan een testbewijs. Maar de Afdeling advisering adviseert om dat niet nu in dit voorstel te regelen, mede omdat het kan leiden tot onderscheid tussen gevaccineerde personen en personen die zich niet kunnen vaccineren (vanwege medische redenen), zich niet willen vaccineren (vanwege gewetensbezwaren) of nog niet gevaccineerd zijn (omdat zij nog niet aan de beurt zijn geweest). Hiervoor is een aparte wet nodig. Lees er meer over in de samenvatting van het advies.

Advies over wetsvoorstel quarantaineplicht

Het wetsvoorstel (Kamerstukken II, 2020/21, 35 808, nr. 2) voert een algemene thuisquarantaineplicht in voor reizigers die naar Europees Nederland reizen vanuit een zogenoemd hoogrisicogebied. Reizigers die Nederland binnenkomen via de trein, het vliegtuig of ander personenvervoer moeten al een negatieve testuitslag hebben. Het wetsvoorstel regelt nu dat reizigers die in een hoogrisicogebied verbleven en met eigen vervoer naar Nederland komen ook verplicht kunnen worden om een negatieve testuitslag te hebben.

Volgens de Afdeling advisering maakt het wetsvoorstel vergaande beperkingen mogelijk op diverse grond- en mensenrechten. De thuisquarantaineplicht is immers een vrijheidsontnemende maatregel en beperkt het recht op bewegingsvrijheid en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Om deze vergaande beperkingen te rechtvaardigen geldt een zware bewijslast. Hierbij moeten de noodzaak en proportionaliteit van de maatregel goed worden gemotiveerd. De Afdeling advisering wijst er in dit verband op dat in art. 5 lid 1 EVRM uitputtend is opgesomd in welke gevallen en onder welke voorwaarden een inbreuk op het recht op persoonlijke vrijheid mag worden gemaakt. Buiten die situaties is vrijheidsontneming niet toegestaan.

De Afdeling advisering concludeert dat met name de handhaafbaarheid van de thuisquarantaine lastig is. Daarmee is de effectiviteit van de quarantaineplicht onvoldoende duidelijk en is de inbreuk op de grondrechten vooralsnog niet gerechtvaardigd. Lees er meer over in de samenvatting van het advies.

Reactie regering

In het nader rapport geeft de regering ten aanzien van de invoering van testbewijzen aan dat een vaccinatiebewijs alleen aan een testbewijs zal worden gelijkgesteld indien uit onderzoek blijkt dat gevaccineerde personen niet of nauwelijks besmettelijk zijn. Daarbij benadrukt de regering dat een vaccinatiebewijs ook dan niet verplicht zal zijn om toegang te verkrijgen tot bepaalde activiteiten of voorzieningen. Personen die (nog) niet gevaccineerd zijn of zich niet wensen te laten vaccineren, kunnen zich laten testen om een testbewijs te genereren waarmee zij zich toegang kunnen verschaffen. Een vaccinatiebewijs maakt slechts het testen overbodig.

Lage nalevingsbereidheid vrijwillige thuisquarantaine

Met betrekking tot de quarantaineplicht geeft de regering aan dat de lage nalevingsbereidheid van inkomende reizigers uit hoogrisicogebieden om vrijwillig in thuisquarantaine te gaan, een onaanvaardbaar risico voor de volksgezondheid oplevert. Dit is meermalen door het Outbreak Management Team benoemd in zijn adviezen. Andere minder vergaande maatregelen zijn tot op heden onvoldoende effectief gebleken en andere maatregelen kunnen niet als vervanging gelden (zoals alleen een testverplichting) of kunnen juist verderstrekkend zijn (zoals een vlieg- of reisverbod waardoor de fysieke uitoefening van andere grondrechten, zoals het recht op familie- en gezinsleven, in het geheel niet meer mogelijk is). De maatregel gaat ook niet verder dan strikt noodzakelijk is. De quarantaineplicht zal alleen gelden voor gebieden met een zeer hoge virusincidentie of waar zorgwekkende varianten van het virus rondgaan, dan wel voor landen waarvan onbekend is wat de epidemiologische situatie is vanwege onvoldoende testdata of sequencing data.

Bronnen: Raad van State, 16 april 2021; Kamerstukken II 2020/21, 35 807, nr. 4 (advies testbewijzen); Kamerstukken II, 2020/21, 35 808, nr. 4 (advies quarantaineplicht) en Tweede Kamer 16 april 2021 (wetsvoorstel testbewijzen en wetsvoorstel quarantaineplicht)

Zie ook onderstaande berichten in OpMaat Bestuursrecht:

Wetsvoorstel quarantaineplicht reizigers uit hoog-risicogebieden in consultatie , 9 maart 2021

In april met testbewijzen naar dierentuinen, musea en sport , 9 april 2021