Aanpassing procedure bij voor­ope­ning van brief­stem­men

16 maart 2021

Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken past de procedure aan voor het tellen van de briefstemmen, schrijft ze in de brief van 16 maart aan de Tweede Kamer. Briefstemmen die niet helemaal volgens de regels zijn opgestuurd, mogen onder bepaalde voorwaarden toch worden meegeteld. De minister heeft voor de wijziging van de procedure bij de vooropening van briefstemmen advies gevraagd aan de Raad van State en de Kiesraad. Zij hebben haar laten weten hier ruimte voor te zien.

Advies aan de Kiesraad en Raad van State

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft signalen gekregen van gemeenten waar briefstembureaus zitting van vooropening houden dat tussen de 5 en 10% van de voorgeopende retourenveloppen terzijde moet worden gelegd en dat het merendeel daarvan alleen een briefstembiljetenvelop bevat. De briefstembureaus vermoeden dat de kiezers de stempluspas met het briefstembiljet in de briefstembiljetenvelop hebben gestopt. Briefstembureaus en gemeenten stellen de vraag of het wettelijk mogelijk is om de briefstembiljetenvelop te openen.

Bezien vanuit de waarborg van de toegankelijkheid van de verkiezing en de invulling van de waarborg van het stemgeheim vraagt de minister de Kiesraad en de Afdeling advisering van de Raad van State advies over deze casus.

Afdeling advisering: verkiezingen onder buitengewone omstandigheden

De Afdeling advisering overweegt dat afwijking of herinterpretatie van wettelijke bepalingen rondom het stemmen tijdens het stemproces moeten worden voorkomen, gelet op de integriteit hiervan. Er is hier echter sprake van een zeer bijzonder geval, waarbij onder buitengewone omstandigheden verkiezingen moeten worden gehouden. Gelet op het doel van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en de doelgroep van het briefstemmen acht de Afdeling advisering het ongeldig verklaren van een aanzienlijke hoeveelheid stembiljetten die deze kiezers met de beste bedoelingen te goeder trouw hebben uitgebracht, een grotere inbreuk op de legitimiteit van deze verkiezing dan een niet strikte handhaving van de wet.

Voor alle binnengekomen briefstemmen dezelfde handelwijze

Daarom kan de Afdeling advisering zich vinden in de keuze om voor deze specifieke casus toe te staan dat de briefstembiljetenvelop wordt geopend om te bezien of zich hierin inderdaad een stempluspas bevindt. Daarbij moet wel voor alle binnengekomen briefstemmen dezelfde handelswijze worden gehanteerd; dus ook voor de briefstemmen die al ontvangen zijn en die de briefstembureaus terzijde hebben gelegd. Dit vraagt ook om een snelle en heldere communicatie naar de gemeenten.

Breed politiek draagvlak

De Afdeling advisering benadrukt dat het van belang is dat deze aanpak kan rekenen op een breed politiek draagvlak. Gelet op de zeer korte tijd die nog resteert tot het moment van tellen van de stemmen is het in dit geval niet mogelijk dat draagvlak te zoeken door te komen met een voorstel om de wet te wijzigen. Zij adviseert de minister daarom dat draagvlak op een andere wijze te bevorderen.

Ook positief advies Kiesraad

Ook de Kiesraad geeft in zijn advies aan dat het op basis van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 gerechtvaardigd is dat briefstembureaus in dit geval de briefstembiljetenvelop openen om te kijken of daar zowel een briefstembiljet als een stempluspas in zit. Is de stempluspas geldig, dan kan het opgevouwen briefstembiljet zonder dat deze wordt ingezien in de stembus worden gedaan. Het stembiljet zelf wordt pas bij het tellen van de stemmen bekeken.

Stemgeheim

De Kiesraad geeft aan dat het openen van de briefstembiljetenvelop niet lichtvaardig mag worden gedaan. Deze beschermt namelijk het stemgeheim van de kiezer. Anderzijds is het belangrijk dat briefstemmen die op zichzelf correct zijn, mee kunnen tellen. Het terzijdeleggen van deze stemmen past daar niet bij. De Kiesraad adviseert daarom om gemeenten direct te instrueren dat briefstembureaus de briefstembiljetenvelop openen als dat nodig is om vast te stellen of alle stembescheiden zijn opgestuurd.

Informatie aan gemeenten

In haar brief van 16 maart geeft minister Ollongren aan gemeenten op 16 maart voor het middaguur te informeren zodat de leden van de briefstemstembureaus kunnen worden geïnformeerd en vervolgens uiterlijk woensdag 17 maart deze werkwijze kunnen toepassen.

Bronnen: NOS, 16 maart 2021; Ministerie van BZK, 16 maart 2021; Kamerbrief minister Ollongren 16 maart 2021; Raad van State, 16 maart 2021 en Kiesraad, 16 maart 2021

Dit bericht is gebaseerd op de stand van zaken op 16 maart 2021, ochtend.