Voorzieningenrechter: alleen 70-plussers kunnen briefstemmen

25 februari 2021

De Partij voor de Dieren vordert in kort geding dat de Staat briefstemmen bij de komende Tweede Kamerverkiezingen mogelijk maakt voor alle kiezers, in ieder geval voor alle kiezers die extra kwetsbaar zijn voor het coronavirus. De voorzieningenrechter heeft die vordering op 19 februari afgewezen.

Tijdelijke wet verkiezingen covid-19

Op 17 maart 2021 zullen de Tweede Kamerverkiezingen plaatsvinden. De maatregel om (alleen) voor 70-plussers briefstemmen mogelijk te maken is vastgelegd in de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19. Die wet is door zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer met een ruime meerderheid aangenomen.

Rechter mag geen bevel tot wetgeving geven

De voorzieningenrechter kan de Staat niet voorschrijven de wettelijke maatregel van briefstemmen voor 70-plussers uit te breiden naar andere kiezers. Dat zou neerkomen op een bevel tot het maken van wetgeving en zo'n opdracht aan de wetgever mag de rechter niet geven. Het vaststellen van wetten in formele zin is opgedragen aan de regering en Staten-Generaal gezamenlijk, waarbij de vraag of, wanneer en in welke vorm een wet tot stand zal komen, moet worden beantwoord op grond van politieke besluitvorming en afweging van de daarbij betrokken belangen (vgl. HR 21 maart 2003, ECLI:NL:HR:2003:AE8462, Waterpakt). De voorzieningenrechter blijft deze Waterpakt-doctrine aldus trouw. Daarom heeft de rechter alleen beoordeeld of de maatregel voor het briefstemmen geoorloofd is zoals die nu luidt. Dat is het geval.

Uitoefenen kiesrecht

Alle kiesgerechtigden kunnen hun stem in een stemlokaal uitbrengen. De Staat heeft zich ingespannen het stemmen op de stembureaus veilig te laten verlopen en extra mogelijkheden gecreëerd voor alle kiezers om hun stem uit te brengen. Kiezers kunnen vervroegd stemmen, op 15 en 16 maart, op verschillende locaties. Verder is de mogelijkheid om bij volmacht te stemmen uitgebreid van twee naar drie volmachtstemmen per persoon.

Onderscheid gerechtvaardigd

De Partij voor de Dieren verwijt de Staat met de maatregel onderscheid te maken tussen 70-plussers en andere mensen die extra kwetsbaar zijn voor het coronavirus: mensen jonger dan 70 jaar met 'onderliggende ziektes'. Die laatste groep is moeilijk te identificeren. Daarom is het onderscheid dat de Staat maakt gerechtvaardigd. De Kiesraad heeft wel aanbevolen om briefstemmen, maar dan op aanvraag, mogelijk te maken voor alle kiezers, maar de Staat heeft goede redenen om dat advies niet te volgen. Het geven van de mogelijkheid tot briefstemmen voor alle kiezers is niet haalbaar binnen de termijnen van de Kieswet.

Kiezersgedrag terecht niet meegewogen

De Partij voor de Dieren vindt dat zij meer dan andere politieke partijen wordt benadeeld door de ingevoerde maatregel. De voorzieningenrechter oordeelt daarover dat de Staat terecht de mogelijke gevolgen van voorgenomen maatregelen op het kiezersgedrag niet meeweegt bij zijn keuze. Bij keuzes over de vormgeving van de verkiezingsprocedure kan en moet de wetgever zich verre houden van wat de invloed daarvan is op het stemgedrag van de kiezer naar gelang de gepeilde of verwachte politieke voorkeur. Indien de wetgever onderzoek daarnaar ten grondslag zou leggen aan zijn besluitvorming ligt de verdenking van beïnvloeding van verkiezingen op de loer. Het is dus ook terecht dat de Staat hiernaar geen onderzoek heeft gedaan.

Rb. Den Haag (Vzr.) 19 februari 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:1305 en Rechtspraak, 19 februari 2021

Naschrift redactie

De Tijdelijke wet Tweede-Kamerverkiezing (Stb. 2021, 36) covid-19 betreft een wijziging van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en heeft als hoofddoel dat kiezers van 70 jaar en ouder hun stem per brief kunnen uitbrengen. De Eerste Kamer heeft deze wet op 26 januari aangenomen. Senator Nicolaï van de Partij voor de Dieren diende tijdens het debat op die dag een motie in waarin de regering wordt verzocht te onderzoeken of bij uitstel van de verkiezingen de wet met spoed kan worden aangepast teneinde uitsluitend voor de Tweede Kamerverkiezing in 2021 voor een ieder de mogelijkheid te openen om per brief te stemmen (Kamerstukken I, 2020/21, 35 654, nr. J). Deze motie is verworpen. Nicolaï diende ook tijdens het debat van 3 november 2020 een motie in waarin hij met het oog op het gelijkheidsbeginsel en het tegengaan van besmettingen, ervoor pleitte stemmen per brief voor iedereen mogelijk te maken (Kamerstukken I, 2020/21, 35 590, nr. F). De stemming over deze motie werd op 17 november aangehouden.

Zie hierover ook onderstaande berichten in OpMaat Bestuursrecht:

Eerste Kamer stemt in met Tijdelijke wet Tweede-Kamerverkiezing covid-19 , 27 januari 2021

Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 in werking getreden , 11 november 2020